koffer

Lees hier alle aangekondigde maatregelen uit het Belastingplan 2027.

ISO 42001 begeleiding met van oers

ISO 42001 begeleiding: verantwoord en aantoonbaar werken met AI

ISO 42001 is de internationale norm voor het inrichten van een Artificial Intelligence Management System (AIMS). De norm helpt organisaties om kunstmatige intelligentie niet alleen innovatief, maar ook verantwoord, beheersbaar en aantoonbaar in te zetten. Met ISO 42001 wordt structuur aangebracht in de manier waarop AI-systemen worden ontwikkeld, ingekocht, gebruikt, bewaakt en verbeterd.

AI biedt organisaties veel kansen, maar brengt ook nieuwe risico’s met zich mee. Denk aan onjuiste of onverklaarbare uitkomsten, bias, onvoldoende transparantie, afhankelijkheid van leveranciers, privacyrisico’s en vragen over verantwoordelijkheid. ISO 42001 biedt een managementsysteem waarmee deze risico’s en kansen structureel worden beheerst en waarmee organisaties kunnen aantonen dat zij bewust en zorgvuldig omgaan met AI.

ISO 42001 begeleiding met van oers

Wat houdt ISO 42001 in?

ISO 42001 beschrijft de eisen voor het opzetten, implementeren, onderhouden en continu verbeteren van een AI-managementsysteem. De norm is bedoeld voor organisaties die AI-systemen ontwikkelen, aanbieden of gebruiken. Daarbij gaat het niet alleen om technische toepassingen, maar juist ook om governance, beleid, rollen en verantwoordelijkheden, risicobeoordeling, impactanalyse, monitoring en continue verbetering.

Een AIMS is vergelijkbaar met andere managementsystemen, zoals een ISMS bij ISO 27001 of een kwaliteitsmanagementsysteem bij ISO 9001. De kracht van ISO 42001 zit in de systematische benadering: organisaties bepalen eerst de context, de doelen en de scope van het AI-managementsysteem en richten vervolgens passende processen en beheersmaatregelen in. Daarmee wordt AI geen losstaand technisch onderwerp, maar onderdeel van de bredere sturing en risicobeheersing binnen de organisatie.

Wanneer is ISO 42001 relevant?

ISO 42001 is relevant voor organisaties die AI toepassen in hun dienstverlening, processen, besluitvorming of producten. Dat geldt bijvoorbeeld voor organisaties die gebruikmaken van generatieve AI, voorspellende modellen, automatische classificatie, algoritmische besluitvorming, chatbots, beeldherkenning of AI-functionaliteiten binnen software van leveranciers.

De norm is ook relevant wanneer klanten, toezichthouders, ketenpartners of aanbestedingen vragen om aantoonbare AI-governance. Voor sommige organisaties kan certificering het doel zijn. Voor andere organisaties is ISO 42001 vooral een praktisch kader om grip te krijgen op AI-gebruik, verantwoordelijkheden duidelijk te beleggen en risico’s rondom AI beter te beheersen.

Waarom kiezen voor ISO 42001?

AI raakt steeds meer onderdelen van organisaties. De inzet van AI kan waarde toevoegen, maar vraagt ook om duidelijke kaders. ISO 42001 helpt organisaties om AI-toepassingen bewust te beoordelen, verantwoord te gebruiken en aantoonbaar te beheersen. De norm zorgt ervoor dat organisaties:

  • inzicht krijgen in de AI-systemen die zij ontwikkelen, aanbieden of gebruiken;
  • AI-risico’s en kansen op een gestructureerde manier beoordelen;
  • rollen, verantwoordelijkheden en besluitvorming rondom AI vastleggen;
  • aandacht besteden aan transparantie, uitlegbaarheid, betrouwbaarheid en menselijk toezicht;
  • AI-beleid, processen en beheersmaatregelen aantoonbaar implementeren;
  • periodiek beoordelen of AI-systemen nog passend, effectief en verantwoord zijn.

Een belangrijk voordeel van ISO 42001 is dat de norm helpt om AI-governance concreet te maken. Niet iedere AI-toepassing brengt dezelfde risico’s met zich mee. Daarom vraagt de norm om een aanpak die past bij de context van de organisatie, het beoogde gebruik van AI, de betrokken belanghebbenden en de mogelijke impact van AI-systemen.

ISO 42001 begeleiding met van oers

Hoe is ISO 42001 opgebouwd?

ISO 42001 volgt de herkenbare structuur van ISO-managementsysteemnormen. De norm bevat eisen op het gebied van context, leiderschap, planning, ondersteuning, uitvoering, prestatie-evaluatie en verbetering. Daardoor kan een AI-managementsysteem vaak goed worden geïntegreerd met bestaande managementsystemen voor informatiebeveiliging, privacy, kwaliteit of continuïteit.

Daarnaast bevat ISO 42001 AI-specifieke beheersmaatregelen. Deze richten zich onder meer op AI-beleid, interne organisatie, middelen voor AI-systemen, impactbeoordelingen, de levenscyclus van AI-systemen, data voor AI-systemen, informatie richting belanghebbenden, gebruik van AI-systemen en relaties met derde partijen. De maatregelen worden niet als algemene checklist toegepast, maar moeten worden afgestemd op de AI-toepassingen, risico’s en doelstellingen van de organisatie.

Begeleiding bij ISO 42001-certificering

Van Oers begeleidt organisaties bij het praktisch vertalen van ISO 42001 naar beleid, processen, risicoanalyses, impactbeoordelingen, beheersmaatregelen en aantoonbare werking. Daarbij sluiten we aan op de volwassenheid van uw organisatie, bestaande governance-structuren en eventuele managementsystemen die al aanwezig zijn.

1. Inzicht in de huidige situatie

Veel trajecten starten met een nulmeting of fit-gap analyse. Daarbij beoordelen we in hoeverre uw organisatie al invulling geeft aan AI-governance en welke onderdelen van ISO 42001 nog moeten worden ingericht of verbeterd. We kijken naar het huidige gebruik van AI, bestaande beleidskaders, verantwoordelijkheden, leveranciersafspraken, risicobeoordelingen, documentatie en beschikbare bewijsvoering.

In deze fase besteden we ook aandacht aan de scope van het AI-managementsysteem. Een duidelijke scope is belangrijk, omdat deze bepaalt welke AI-systemen, processen, diensten, leveranciers en organisatieonderdelen binnen het traject vallen. Zo ontstaat een realistische afbakening die past bij de doelen en risico’s van de organisatie.

2. Risicoanalyse en inrichting van het AIMS

Op basis van de uitkomsten richten we samen met u het AI-managementsysteem verder in. Een belangrijk onderdeel daarvan is het uitvoeren van AI-risicobeoordelingen. Daarmee wordt inzichtelijk welke risico’s en effecten kunnen ontstaan voor de organisatie, gebruikers, klanten, medewerkers of andere belanghebbenden.

Wij helpen om deze beoordelingen praktisch toepasbaar te maken. Het doel is niet om een theoretisch document op te leveren, maar om duidelijke keuzes te maken over beleid, toezicht, datakwaliteit, leveranciersmanagement, transparantie, logging, monitoring, menselijke tussenkomst en het omgaan met afwijkingen of incidenten. Voor certificering is het bovendien belangrijk dat de werking van maatregelen aantoonbaar is.

3. Interne audit en voorbereiding op certificering

Voordat een externe certificeringsaudit plaatsvindt, is een interne audit een belangrijk onderdeel van het traject. Hiermee wordt beoordeeld of het AIMS voldoet aan de norm en of maatregelen aantoonbaar werken. Van Oers kan deze interne audit uitvoeren en ondersteunen bij het opvolgen van verbeterpunten. Wij zijn geen certificerende instantie, maar begeleiden u wel bij de voorbereiding op de audit door een onafhankelijke certificerende instelling. Daarnaast kunnen we uw organisatie begeleiden tijdens de externe audit.

ISO 42001 in relatie tot andere normen en wetgeving

ISO 42001 staat niet op zichzelf. De norm sluit goed aan bij bestaande managementsystemen en thema’s zoals informatiebeveiliging, privacy, risicomanagement, kwaliteit en compliance. Voor organisaties die al werken met ISO 27001, ISO 27701 of andere ISO-normen kan ISO 42001 een logische aanvulling zijn om AI-governance gestructureerd te borgen.

Ook in relatie tot wet- en regelgeving rondom AI kan ISO 42001 helpen om verantwoordelijkheden, risico’s, maatregelen en bewijsvoering beter te organiseren. De norm vervangt wet- en regelgeving niet, maar biedt wel een praktisch managementsysteem om aantoonbaar invulling te geven aan verantwoord AI-gebruik en continue verbetering.

Meer weten over ISO 42001 begeleiding?

Wilt u weten wat ISO 42001 voor uw organisatie betekent of welke stappen nodig zijn richting certificering? Van Oers helpt u met een praktische en risicogestuurde aanpak, passend bij uw organisatie, bestaande processen en volwassenheidsniveau. Zo werkt u stap voor stap toe naar verantwoord, beheersbaar en aantoonbaar gebruik van AI.

Marjon van de Lindeloof
Marjon van de Lindeloof | IT consultant
Benieuwd naar hoe wij u kunnen ondersteunen?
Neem contact op met onze specialisten via onderstaand telefoonnummer of e-mailadres. Zij helpen u graag verder!